یکی از نگرانیهای شایع والدین، مشاهده انحراف ظاهری چشم در نوزادان و کودکان است. بسیاری از پدر و مادرها در ماههای ابتدایی زندگی فرزند خود تصور میکنند که کودکشان دچار انحراف چشم شده است، در حالی که در بسیاری از موارد این حالت تنها یک خطای ظاهری است و کودک در واقع استرابیسم ندارد.
از سوی دیگر، برخی کودکان واقعاً به استرابیسم یا انحراف چشم مبتلا هستند و عدم تشخیص و درمان بهموقع میتواند منجر به تنبلی چشم و مشکلات دائمی بینایی شود. به همین دلیل آشنایی با تفاوت استرابیسم واقعی و کاذب برای والدین اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله از کلینیک فوق تخصصی چشمپزشکی مردمک به طور کامل به بررسی تفاوتهای انحراف چشم واقعی و کاذب در کودکان، علائم هشداردهنده و زمان مراجعه به پزشک میپردازیم.
استرابیسم واقعی چیست؟
استرابیسم یا انحراف چشم واقعی وضعیتی است که در آن دو چشم به صورت هماهنگ به یک نقطه نگاه نمیکنند. در این حالت، یکی از چشمها ممکن است به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف شود.
در استرابیسم واقعی، عدم هماهنگی عضلات یا سیستم کنترل حرکات چشم باعث میشود که مغز دو تصویر متفاوت دریافت کند. اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، مغز به تدریج تصویر چشم منحرف را نادیده میگیرد و این موضوع میتواند به تنبلی چشم منجر شود.
استرابیسم واقعی یک بیماری است و در بسیاری از موارد نیاز به درمان دارد.
برای اطلاعات بیشتر پیشنهاد میشود بخوانید: استرابیسم چیست؟
استرابیسم کاذب چیست؟
استرابیسم کاذب یا انحراف ظاهری چشم حالتی است که در آن چشمها کاملاً طبیعی هستند، اما به دلیل برخی ویژگیهای ظاهری صورت، به نظر میرسد که کودک دچار انحراف چشم است.
این وضعیت بیشتر در نوزادان و کودکان خردسال دیده میشود و معمولاً به دلیل پهن بودن پل بینی یا وجود چین پوستی در گوشه داخلی چشم ایجاد میشود.
در این کودکان، هنگامی که به چشمها نگاه میکنیم ممکن است تصور کنیم یکی از چشمها به سمت داخل منحرف شده است، اما در واقع هر دو چشم در وضعیت طبیعی قرار دارند.
استرابیسم کاذب یک بیماری محسوب نمیشود و معمولاً با رشد کودک و تغییر شکل صورت، این ظاهر نیز به تدریج از بین میرود.
چرا استرابیسم کاذب در نوزادان شایعتر است؟
در بسیاری از نوزادان، پل بینی هنوز به طور کامل رشد نکرده است و چینهای پوستی گوشه داخلی چشم برجستهتر به نظر میرسند.
این ویژگیها باعث میشوند بخش سفید داخلی چشم کمتر دیده شود و در نتیجه والدین تصور کنند چشم کودک به سمت داخل انحراف دارد.
با بزرگتر شدن کودک و رشد استخوانهای صورت، این ظاهر معمولاً کاهش پیدا میکند و چشمها طبیعیتر به نظر میرسند.
تفاوت اصلی استرابیسم واقعی و کاذب
مهمترین تفاوت این دو وضعیت در وجود یا عدم وجود انحراف واقعی چشم است.
در استرابیسم واقعی، چشمها واقعاً هماهنگ نیستند و یک چشم در جهت متفاوتی قرار میگیرد. اما در استرابیسم کاذب، ظاهر صورت باعث ایجاد خطای دید میشود و عملکرد چشمها کاملاً طبیعی است.
به همین دلیل تشخیص دقیق این دو حالت نیازمند معاینه توسط متخصص چشم است.
چگونه انحراف چشم واقعی را از انحراف ظاهری در کودکان تشخیص دهیم؟
در استرابیسم واقعی، معمولاً یکی از چشمها به طور مداوم یا گاهبهگاه منحرف میشود. والدین ممکن است متوجه شوند که هنگام نگاه کردن کودک به اشیا، یکی از چشمها در مسیر دیگری قرار میگیرد.
گاهی نیز کودک برای دیدن بهتر، سر خود را کج میکند یا یک چشم را میبندد.
در کودکان بزرگتر ممکن است دوبینی، خستگی چشم یا مشکلات تمرکز نیز دیده شود.
چگونه میتوان استرابیسم کاذب را تشخیص داد؟
در استرابیسم کاذب، جهت نگاه هر دو چشم طبیعی است و هنگام تغییر جهت نگاه، چشمها به صورت هماهنگ حرکت میکنند.
معمولاً در عکسهایی که با فلاش گرفته میشوند، انعکاس نور در هر دو مردمک در یک محل قرار دارد که نشاندهنده طبیعی بودن وضعیت چشمها است.
با این حال تشخیص قطعی تنها با معاینه چشمپزشکی امکانپذیر است و والدین نباید صرفاً بر اساس ظاهر کودک درباره طبیعی بودن یا نبودن چشمها تصمیم بگیرند.
آیا استرابیسم کاذب نیاز به درمان دارد؟
خیر. از آنجا که در استرابیسم کاذب هیچ انحراف واقعی وجود ندارد، معمولاً نیازی به درمان نیست.
در بیشتر کودکان، با رشد صورت و تکامل ساختار بینی، ظاهر انحراف نیز به تدریج از بین میرود.
با این حال پزشک ممکن است برای اطمینان از طبیعی بودن روند رشد چشمها، معاینات دورهای چشم را توصیه کند.
آیا استرابیسم واقعی خطرناک است؟
استرابیسم واقعی اگر به موقع درمان نشود، میتواند عوارض مهمی ایجاد کند.
مهمترین عارضه آن تنبلی چشم است. در این حالت مغز به تدریج تصویر چشم منحرف را نادیده میگیرد و بینایی آن چشم به طور طبیعی تکامل پیدا نمیکند.
در برخی کودکان نیز درک عمق و دید سهبعدی دچار اختلال میشود. به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت بسیار زیادی دارد.
چه عواملی احتمال استرابیسم واقعی را افزایش میدهند؟
برخی عوامل میتوانند خطر ابتلا به انحراف چشم را افزایش دهند.
این عوامل عبارتاند از:
- سابقه خانوادگی استرابیسم
- تولد زودرس
- بیماریهای عصبی
- برخی سندرمهای ژنتیکی
- عیوب انکساری شدید به ویژه دوربینی
- سابقه تنبلی چشم در خانواده
وجود این عوامل به معنای ابتلای قطعی کودک نیست، اما لزوم انجام معاینات منظم را بیشتر میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هرگونه شک به انحراف چشم در کودک باید توسط متخصص چشم بررسی شود.
اگر والدین متوجه شوند که یکی از چشمهای کودک به طور مداوم یا گاهبهگاه منحرف میشود، نباید منتظر از بین رفتن خودبهخودی مشکل بمانند.
همچنین اگر ظاهر انحراف پس از شش ماهگی همچنان وجود داشته باشد، بهتر است کودک تحت معاینه کامل قرار گیرد.
تشخیص استرابیسم چگونه انجام میشود؟
پزشک با بررسی وضعیت حرکات چشم، هماهنگی دو چشم و انجام تستهای تخصصی میتواند تشخیص دهد که آیا کودک دچار استرابیسم واقعی است یا خیر.
در برخی موارد نیز قدرت بینایی و وجود تنبلی چشم ارزیابی میشود.
این معاینات کاملاً بدون درد هستند و نقش مهمی در تشخیص زودهنگام بیماری دارند.
درمان استرابیسم واقعی در کودکان
درمان انحراف چشم به علت و شدت بیماری بستگی دارد.
در برخی کودکان استفاده از عینک میتواند انحراف را اصلاح کند. در برخی دیگر درمان تنبلی چشم یا استفاده از روشهای خاص بینایی ضروری است.
اگر این روشها کافی نباشند، ممکن است جراحی برای اصلاح وضعیت عضلات چشم توصیه شود.
انتخاب بهترین روش درمانی باید توسط دکتر فوق تخصص چشم و بر اساس شرایط هر کودک انجام شود.
چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟
سیستم بینایی کودک در سالهای ابتدایی زندگی تکامل پیدا میکند. اگر استرابیسم واقعی در این دوران درمان نشود، احتمال بروز مشکلات دائمی بینایی افزایش مییابد.
در مقابل، تشخیص و درمان به موقع میتواند شانس حفظ بینایی طبیعی و جلوگیری از تنبلی چشم را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
به همین دلیل انجام معاینات دورهای چشم در کودکان اهمیت زیادی دارد.
نقش کلینیک فوق تخصصی چشم در تشخیص استرابیسم
تشخیص تفاوت میان استرابیسم واقعی و کاذب گاهی برای والدین دشوار است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
در یک کلینیک فوق تخصصی چشم، با استفاده از تجهیزات پیشرفته و معاینات دقیق میتوان وضعیت چشم کودک را ارزیابی و در صورت نیاز درمان مناسب را آغاز کرد.
مراجعه به متخصص چشم و انجام معاینات منظم، بهترین راه برای اطمینان از سلامت بینایی کودکان است.
جمعبندی
استرابیسم واقعی و استرابیسم کاذب دو وضعیت متفاوت هستند که گاهی از نظر ظاهری شبیه یکدیگر به نظر میرسند. در استرابیسم واقعی، چشمها واقعاً دچار انحراف هستند و در صورت عدم درمان، احتمال بروز تنبلی چشم و کاهش بینایی وجود دارد. اما در استرابیسم کاذب، چشمها طبیعی هستند و تنها ویژگیهای ظاهری صورت باعث ایجاد تصور انحراف میشود.
از آنجا که تشخیص این دو وضعیت همیشه آسان نیست، هرگونه شک به انحراف چشم در کودک باید توسط متخصص چشم یا دکتر فوق تخصص چشم بررسی شود. کلینیک فوق تخصصی چشمپزشکی مردمک با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و حضور پزشکان مجرب، خدمات تخصصی تشخیص و درمان انواع استرابیسم در کودکان را ارائه میدهد و در مسیر حفظ سلامت بینایی فرزند شما همراهتان خواهد بود.
