بیماری ام‌اس یا MS یک بیماری التهابی و دمیلینه‌کننده سیستم عصبی مرکزی است که می‌تواند مغز، نخاع و مسیرهای عصبی مرتبط با بینایی و حرکات چشم را درگیر کند. به همین دلیل، مشکلات چشمی گاهی از نخستین نشانه‌های ام‌اس هستند و در برخی افراد نیز در طول بیماری ایجاد می‌شوند.
از مهم‌ترین مشکلات بینایی مرتبط با MS می‌توان به التهاب عصب بینایی یا نوریت اپتیک، دوبینی، نیستاگموس، اختلال حرکات چشم، کاهش دید رنگی، کاهش حساسیت کنتراست و اختلال میدان بینایی اشاره کرد. دوبینی نیز در بسیاری از موارد مستقیماً ناشی از آسیب به خود چشم نیست، بلکه به دلیل اختلال در هماهنگی عصبی حرکات دو چشم ایجاد میشود.
در این مقاله از کلینیک فوق تخصصی چشم پزشکی مردمک به‌صورت جامع بررسی می‌کنیم که تأثیر بیماری MS بر چشم چیست، چرا ام‌اس باعث دوبینی میشود، نوریت اپتیک چه ارتباطی با ام‌اس دارد، علائم چشمی MS چگونه تشخیص داده می‌شوند و برای درمان دوبینی و سایر مشکلات بینایی چه اقداماتی انجام میشود.
تأثیر بیماری MS بر چشم
برای درک ارتباط ام‌اس و مشکلات بینایی، باید بدانیم که بینایی فقط به سلامت خود چشم وابسته نیست.
وقتی نور وارد چشم میشود، شبکیه آن را به پیام عصبی تبدیل می‌کند. این پیام از طریق عصب بینایی به مغز منتقل میشود و سپس مغز اطلاعات دریافتی از دو چشم را پردازش می‌کند. همچنین حرکت هماهنگ چشم‌ها به شبکه‌ای از اعصاب و مسیرهای عصبی در مغز و ساقه مغز وابسته است.
در بیماری MS، سیستم ایمنی به اشتباه به میلین، یعنی پوشش محافظ فیبرهای عصبی، آسیب می‌رساند. اگر این آسیب در عصب بینایی یا مسیرهای عصبی کنترل‌کننده حرکات چشم اتفاق بیفتد، علائم بینایی ایجاد میشود.
بنابراین می‌توان مشکلات چشمی ام‌اس را به‌طور کلی در دو گروه قرار داد:
- اختلال در مسیر انتقال اطلاعات بینایی
- اختلال در مسیرهای کنترل‌کننده حرکت و هماهنگی چشم‌ها
گزارش‌های علمی نیز نشان می‌دهند که در MS هم مسیرهای آوران بینایی، مانند عصب بینایی، و هم مسیرهای وابسته به حرکات چشم می‌توانند درگیر شوند.
پیشنهاد میشود بخوانید: متخصص شبکیه چشم کیست؟
مهم‌ترین مشکلات چشمی ناشی از MS چیست؟
ام‌اس می‌تواند به شکل‌های مختلفی روی سیستم بینایی اثر بگذارد. مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
- نوریت اپتیک یا التهاب عصب بینایی
- دوبینی یا Diplopia
- نیستاگموس
- اختلال هماهنگی حرکات چشم
- افت دید
- کاهش دید رنگی
- کاهش حساسیت کنتراست
- ایجاد لکه یا ناحیه تار در میدان بینایی
- خستگی بینایی
- اختلال دید در هنگام افزایش دمای بدن
- در موارد کمتر، التهاب بخش‌هایی از چشم مانند یووئیت
شدت و نوع این علائم در افراد مختلف متفاوت است و وجود یکی از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به MS نیست. بیماری‌های مختلف چشمی و عصبی می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند و تشخیص باید بر اساس معاینه و بررسی‌های تخصصی انجام شود.
نوریت اپتیک یا التهاب عصب بینایی در MS
یکی از شناخته‌شده‌ترین ارتباطات میان ام‌اس و چشم، نوریت اپتیک است.
در نوریت اپتیک، عصب بینایی که اطلاعات تصویری را از چشم به مغز منتقل می‌کند، دچار التهاب و آسیب دمیلینه‌کننده میشود. این مشکل می‌تواند یکی از نخستین علائم MS باشد. منابع تخصصی گزارش می‌کنند که در بخش قابل‌توجهی از افراد مبتلا به MS، نوریت اپتیک در مقطعی از بیماری اتفاق می‌افتد و در برخی افراد نخستین تظاهر بیماری است.
علائم نوریت اپتیک چیست؟
مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- کاهش دید یک چشم
- تاری یا کدر شدن دید
- کاهش شدت رنگ‌ها
- کم‌رنگ دیده شدن رنگ‌ها، به‌خصوص قرمز
- ایجاد لکه تار یا نقطه کور در میدان دید
- کاهش حساسیت به کنتراست
- درد چشم، به‌خصوص هنگام حرکت دادن چشم
- کاهش دید مرکزی یا اطراف میدان بینایی
نوریت اپتیک در ارتباط با MS اغلب یک‌طرفه است، اگرچه درگیری دوطرفه نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
نکته مهم این است که طبیعی بودن ظاهر چشم به معنای سالم بودن عصب بینایی نیست. در بسیاری از موارد نوریت اپتیک، به‌خصوص در مراحل ابتدایی، ممکن است ظاهر عصب بینایی طبیعی باشد و به همین دلیل معاینه دقیق و بررسی‌های تکمیلی اهمیت زیادی دارد.
آیا نوریت اپتیک همان التهاب چشم است؟
خیر.
اصطلاح «التهاب چشم» می‌تواند به بیماری‌های مختلفی اشاره کند، اما نوریت اپتیک التهاب یا آسیب عصب بینایی است و با التهاب قسمت‌هایی مانند قرنیه، ملتحمه یا یووه متفاوت است.
به همین دلیل اگر فردی با MS دچار کاهش دید شود، نباید تصور کرد که مشکل حتماً از سطح چشم یا شبکیه است. ممکن است علت اصلی در مسیر عصبی بین چشم و مغز باشد.
دوبینی در بیماری MS چرا ایجاد میشود؟
دوبینی یا دیپلوپی یکی از مهم‌ترین مشکلات بینایی در بیماران مبتلا به MS است.
در حالت طبیعی، دو چشم باید به‌صورت کاملاً هماهنگ روی یک نقطه تمرکز کنند. مغز دو تصویر را دریافت و آنها را به یک تصویر واحد تبدیل می‌کند.
اگر مسیرهای عصبی کنترل‌کننده حرکات چشم آسیب ببینند، ممکن است دو چشم دقیقاً هم‌جهت نباشند. در این شرایط هر چشم تصویر را از زاویه‌ای متفاوت دریافت می‌کند و فرد به جای یک تصویر، دو تصویر می‌بیند.
بنابراین در بسیاری از موارد دوبینی ناشی از MS به دلیل مشکل در هماهنگی حرکات دو چشم است، نه ضعیف شدن خود چشم.
پیشنهاد میشود بخوانید: دوبینی چشم چیست؟
دوبینی در MS چه شکلی است؟
دوبینی می‌تواند در افراد مختلف به شکل متفاوتی احساس شود. فرد ممکن است:
- یک شیء را دو عدد ببیند
- دو تصویر افقی کنار هم ببیند
- تصاویر را به صورت مورب مشاهده کند
- در نگاه کردن به طرفین دچار دوبینی شود
- هنگام مطالعه سریع خسته شود
- هنگام رانندگی در تشخیص فاصله مشکل پیدا کند
- احساس کند تصاویر حرکت می‌کنند
- همراه با دوبینی دچار سرگیجه یا عدم تعادل شود
دوبینی ناشی از اختلالات حرکتی چشم معمولاً دوچشمی است؛ یعنی زمانی که هر دو چشم باز هستند ایجاد میشود و با بستن یکی از چشم‌ها برطرف میشود.
در مقابل، دوبینی تک‌چشمی که با بستن یک چشم همچنان باقی می‌ماند، معمولاً علت دیگری دارد و می‌تواند با مشکلات قرنیه، عدسی، خشکی چشم یا سایر اختلالات چشمی مرتبط باشد. تشخیص این تفاوت برای پیدا کردن علت بسیار مهم است.
فلج بین‌هسته‌ای چشم یا INO چیست؟
یکی از اصطلاحات مهم در بررسی دوبینی ناشی از MS، «فلج بین‌هسته‌ای چشم» یا Internuclear Ophthalmoplegia یا INO است.
در مغز، مسیر عصبی بسیار مهمی به نام فاسیکولوس طولی داخلی یا MLF وجود دارد که هماهنگی حرکات افقی دو چشم را بر عهده دارد.
وقتی MS به این مسیر آسیب می‌زند، حرکت یک چشم به سمت داخل ممکن است با تأخیر یا محدودیت همراه شود، در حالی که چشم دیگر هنگام نگاه کردن به سمت خارج دچار حرکت لرزشی یا نیستاگموس میشود.
این وضعیت یکی از علائم شناخته‌شده MS است و به‌خصوص در افراد جوان می‌تواند سرنخ مهمی برای بررسی بیماری‌های دمیلینه‌کننده باشد.
INO چه علائمی دارد؟
ممکن است بیمار موارد زیر را تجربه کند:
- دوبینی افقی
- مشکل هنگام نگاه کردن به طرفین
- تاری دید
- احساس حرکت کردن تصویر
- کاهش دید سه‌بعدی
- خستگی هنگام مطالعه
- مشکل در دنبال کردن اشیای متحرک
- سرگیجه هنگام حرکت چشم‌ها
- مشکل هنگام رانندگی یا راه رفتن
شدت علائم به محل و میزان آسیب عصبی بستگی دارد.
آیا دوبینی می‌تواند اولین علامت MS باشد؟
بله.
اگرچه بسیاری از افراد MS ابتدا با علائم عصبی دیگری مراجعه می‌کنند، اختلالات بینایی مانند نوریت اپتیک و دوبینی می‌توانند از نخستین تظاهرات بیماری باشند.
به همین دلیل فردی که بدون سابقه مشخص، به‌خصوص در سنین جوانی، دچار دوبینی جدید و مداوم میشود، نباید صرفاً آن را به عینک، خستگی چشم یا ضعف بینایی نسبت دهد.
دوبینی می‌تواند علل متعددی داشته باشد و MS فقط یکی از آنهاست. اما در صورت همراه شدن دوبینی با علائم عصبی دیگر مانند:
- بی‌حسی یا گزگز اندام‌ها
- ضعف یک دست یا پا
- اختلال تعادل
- سرگیجه
- اختلال گفتار
- کاهش دید یک چشم
- بی‌اختیاری یا سایر علائم عصبی
ارزیابی سریع پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نیستاگموس در بیماری MS
نیستاگموس به حرکات غیرارادی و ریتمیک چشم گفته میشود.
در بیماران مبتلا به MS، آسیب به مسیرهای کنترل‌کننده حرکات چشم در مغز و مخچه می‌تواند باعث نیستاگموس شود. این وضعیت ممکن است باعث شود بیمار احساس کند تصویر در حال حرکت یا لرزش است؛ حالتی که به آن oscillopsia گفته میشود.
نیستاگموس می‌تواند همراه با موارد زیر باشد:
- تاری دید
- سرگیجه
- مشکل در تمرکز
- عدم تعادل
- مشکل هنگام مطالعه
- احساس حرکت کردن محیط
- دشواری در دنبال کردن اشیا
گاهی فرد مبتلا به MS ممکن است هم‌زمان نیستاگموس و دوبینی داشته باشد.
تأثیر MS بر دید رنگی
یکی دیگر از مشکلات مهم، کاهش توانایی تشخیص رنگ‌هاست.
این مشکل به‌خصوص در نوریت اپتیک اهمیت دارد. ممکن است فرد متوجه شود رنگ‌ها نسبت به گذشته کم‌رنگ‌تر یا کدرتر دیده می‌شوند، حتی زمانی که کاهش شدید حدت بینایی ندارد.
در واقع ممکن است فرد از نظر خواندن حروف روی تابلو دید نسبتاً مناسبی داشته باشد، اما در تشخیص شدت رنگ یا کنتراست دچار مشکل باشد. به همین دلیل ارزیابی بیمار مبتلا به MS نباید فقط به اندازه‌گیری دید ۲۰/۲۰ یا حدت بینایی محدود شود.
آیا MS باعث تاری دید میشود؟
بله، اما علت تاری دید در MS می‌تواند متفاوت باشد.
برای مثال:
نوریت اپتیک:
می‌تواند باعث کاهش دید، لکه مرکزی و کاهش کنتراست شود.
نیستاگموس:
می‌تواند باعث ناپایداری تصویر و تاری دید شود.
دوبینی:
می‌تواند باعث شود بیمار تصاویر را روی هم افتاده یا غیرشفاف ببیند.
خستگی بینایی:
ممکن است بعد از مطالعه یا کار طولانی، مشکلات بینایی بیشتر احساس شوند.
بنابراین «تاری دید» به‌تنهایی تشخیص‌دهنده MS نیست و باید علت آن با معاینه چشم و در صورت نیاز بررسی عصبی مشخص شود.
پدیده اوتوف یا Uhthoff چیست؟
یکی از ویژگی‌های جالب مشکلات بینایی در MS این است که در برخی بیماران، علائم بینایی با افزایش دمای بدن موقتاً تشدید می‌شوند.
این حالت را پدیده اوتوف می‌نامند.
برای مثال، ممکن است بیمار بعد از:
- ورزش شدید
- حمام آب گرم
- تب
- قرار گرفتن در هوای بسیار گرم
متوجه شود دیدش موقتاً تارتر شده یا علائم بینایی قبلی بیشتر احساس می‌شوند.
این تشدید معمولاً به معنای ایجاد یک آسیب جدید به چشم نیست و می‌تواند با افزایش دمای بدن و اختلال موقت در هدایت پیام عصبی مرتبط باشد.
آیا MS می‌تواند باعث نابینایی شود؟
در بیشتر بیماران، MS به معنای نابینایی دائمی نیست.
یکی از مشکلات شایع در نوریت اپتیک این است که دید در مرحله حمله کاهش پیدا می‌کند و سپس تا حد زیادی بهبود می‌یابد. با این حال، میزان بهبودی در همه افراد یکسان نیست و حملات مکرر یا آسیب آکسونی می‌توانند باعث باقی ماندن اختلالات بینایی شوند.
بنابراین نباید از یک طرف تصور کرد که هر حمله نوریت اپتیک حتماً باعث نابینایی دائمی میشود و از طرف دیگر نباید کاهش دید جدید را بدون بررسی رها کرد.
تشخیص مشکلات چشمی ناشی از MS چگونه انجام میشود؟
تشخیص معمولاً نیازمند همکاری چشم‌پزشک، متخصص نورولوژی و در موارد لازم نوروافتالمولوژیست است.
در ارزیابی چشم، پزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
۱. اندازه‌گیری حدت بینایی
برای مشخص شدن میزان کاهش دید.
۲. بررسی دید رنگی
برای تشخیص اختلال عملکرد عصب بینایی.
۳. بررسی مردمک‌ها
وجود RAPD یا نقص نسبی آوران مردمکی می‌تواند به درگیری عصب بینایی کمک کند.
۴. بررسی حرکات چشم
پزشک حرکت چشم‌ها را در جهات مختلف بررسی می‌کند تا محدودیت، ناهماهنگی یا نیستاگموس مشخص شود.
۵. بررسی میدان بینایی
برای شناسایی نقاط کور یا کاهش میدان دید.
۶. معاینه ته چشم
عصب بینایی و شبکیه بررسی می‌شوند.
۷. OCT
توموگرافی انسجام نوری یا OCT می‌تواند ضخامت لایه‌های شبکیه و فیبرهای عصبی را بررسی کند و در پیگیری آسیب عصب بینایی در MS ارزشمند باشد.
۸. MRI
اگر پزشک به نوریت اپتیک یا بیماری دمیلینه‌کننده مشکوک باشد، MRI مغز و در موارد لازم اربیت می‌تواند به تشخیص کمک کند.
۹. آزمایش‌های تکمیلی
بسته به شرایط بیمار ممکن است آزمایش‌های دیگری برای افتراق MS از بیماری‌های مشابه مانند نورومیلیت اپتیک یا NMO و MOGAD درخواست شود. این موضوع به‌خصوص در موارد غیرمعمول یا نوریت اپتیک شدید اهمیت دارد.
آیا هر دوبینی‌ای به معنی MS است؟
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
دوبینی علل بسیار زیادی دارد و می‌تواند ناشی از بیماری‌های عصبی، عضلانی، چشمی یا حتی اختلالات سطح چشم باشد.
از جمله علل دیگر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مشکلات اعصاب حرکتی چشم
- سکته مغزی
- میاستنی گراویس
- بیماری تیروئید چشمی
- آسیب‌های مغزی
- مشکلات عضلات چشم
- برخی بیماری‌های عروقی
- تومورها
- مشکلات قرنیه یا عدسی در دوبینی تک‌چشمی
بنابراین تشخیص MS صرفاً بر اساس دوبینی صحیح نیست. پزشک باید نوع دوبینی و محل احتمالی اختلال عصبی یا چشمی را مشخص کند.
درمان دوبینی ناشی از MS چگونه است؟
درمان به علت، شدت علائم، فعال بودن بیماری و میزان باقی ماندن دوبینی بستگی دارد.
هدف درمان فقط حذف علامت نیست؛ بلکه باید بیماری زمینه‌ای نیز به‌درستی مدیریت شود.
درمان حمله حاد
اگر دوبینی یا اختلال حرکات چشم بخشی از یک عود فعال MS باشد، متخصص مغز و اعصاب ممکن است بر اساس شرایط بیمار درمان ضدالتهابی، از جمله کورتیکواستروئید با دوز بالا، را در نظر بگیرد.
استفاده از کورتون باید تحت نظر پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه آن برای هر نوع دوبینی توصیه نمی‌شود.
در نوریت اپتیک نیز کورتیکواستروئید در برخی شرایط می‌تواند سرعت بهبود را افزایش دهد، اگرچه انتخاب درمان به تشخیص دقیق و شرایط بیمار بستگی دارد.
برای دوبینی موقت چه کارهایی می‌توان انجام داد؟
اگر دوبینی آزاردهنده باشد، پزشک ممکن است برای کاهش علائم از روش‌هایی مانند:
- پوشاندن موقت یک چشم
- چسب مخصوص روی یک عدسی عینک
- منشور موقت یا Fresnel prism
- تغییر موقت اصلاح نوری
استفاده کند.
این روش‌ها الزاماً بیماری MS را درمان نمی‌کنند، اما می‌توانند کیفیت زندگی بیمار را تا زمان بهبود اختلال حرکتی چشم بهتر کنند.
اگر دوبینی بعد از MS باقی بماند چه میشود؟
در برخی بیماران، دوبینی با بهبود حمله عصبی کاهش پیدا می‌کند یا کاملاً برطرف میشود. اما اگر اختلال حرکات چشم طولانی‌مدت باقی بماند، درمان می‌تواند متفاوت باشد.
بسته به نوع و میزان انحراف ممکن است گزینه‌هایی مانند:
- منشور در عینک
- درمان‌های توانبخشی بینایی در موارد مناسب
- تزریق بوتولینوم توکسین در شرایط منتخب
- جراحی عضلات چشم در برخی بیماران
مطرح شوند.
انتخاب جراحی یا منشور به نوع انحراف، پایداری آن و وضعیت عصبی بیمار بستگی دارد. بنابراین جراحی برای تمام بیماران مبتلا به دوبینی ناشی از MS مناسب نیست.
آیا عینک دوبینی ناشی از MS را درمان می‌کند؟
اگر علت دوبینی، عیب انکساری مانند نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم باشد، عینک می‌تواند دید را اصلاح کند.
اما اگر مشکل اصلی، عدم هماهنگی حرکات دو چشم به دلیل آسیب عصبی MS باشد، عینک معمولی به‌تنهایی علت اصلی دوبینی را برطرف نمی‌کند.
در چنین شرایطی ممکن است استفاده از عدسی منشوری در برخی بیماران کمک‌کننده باشد.
آیا جراحی چشم برای دوبینی ناشی از MS لازم است؟
در بیشتر موارد، جراحی اولین گزینه نیست.
اگر دوبینی در اثر یک حمله MS ایجاد شده باشد، ممکن است با گذشت زمان و بهبود فعالیت عصبی کاهش پیدا کند. بنابراین پزشک معمولاً ابتدا وضعیت بیمار را از نظر پایداری انحراف بررسی می‌کند.
اگر انحراف چشم طولانی‌مدت، پایدار و آزاردهنده باشد، جراحی عضلات چشم ممکن است در برخی بیماران مطرح شود.
تصمیم برای جراحی باید پس از اندازه‌گیری دقیق انحراف چشم و بررسی وضعیت عصبی گرفته شود.
ارتباط MS و التهاب داخل چشم
اگرچه مشکلاتی مانند نوریت اپتیک، INO و نیستاگموس شناخته‌شده‌ترین تظاهرات چشمی MS هستند، اما التهاب داخل چشم یا یووئیت نیز در برخی بیماران گزارش شده است.
با این حال، هر نوع التهاب چشمی در فرد مبتلا به MS الزاماً ناشی از MS نیست و باید علل دیگر نیز بررسی شوند.
برخی منابع تخصصی به افزایش شیوع برخی انواع یووئیت در بیماران مبتلا به MS اشاره کرده‌اند، اما تشخیص دقیق نوع التهاب اهمیت زیادی دارد.
آیا داروهای MS می‌توانند روی چشم اثر بگذارند؟
بله، برخی درمان‌های مورد استفاده برای MS می‌توانند عوارض چشمی داشته باشند.
برای مثال، برخی داروهای تعدیل‌کننده یا سرکوب‌کننده سیستم ایمنی ممکن است نیازمند پایش چشم باشند. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده، فینگولیمود است که می‌تواند در برخی بیماران با ادم ماکولا همراه شود و به همین دلیل ارزیابی چشم در شرایط مشخص اهمیت دارد.
این موضوع به این معنا نیست که بیمار باید داروی MS خود را قطع کند. قطع یا تغییر داروی ام‌اس بدون نظر متخصص مغز و اعصاب می‌تواند خطرناک باشد.
اگر بیمار هنگام مصرف دارو دچار تغییر جدید بینایی شود، باید پزشک معالج و چشم‌پزشک را در جریان قرار دهد.
چه زمانی دوبینی در MS یک اورژانس محسوب میشود؟
هر دوبینی جدید نیازمند توجه پزشکی است، اما برخی علائم اهمیت بیشتری دارند.
اگر دوبینی به‌طور ناگهانی ایجاد شده و همراه یکی از موارد زیر باشد، باید سریعاً ارزیابی پزشکی و در صورت شدت علائم ارزیابی اورژانسی انجام شود:
- کاهش ناگهانی دید
- درد شدید چشم
- ضعف ناگهانی دست یا پا
- بی‌حسی ناگهانی
- اختلال گفتار
- افتادگی صورت
- اختلال شدید تعادل
- سردرد شدید و غیرمعمول
- سرگیجه شدید
- اختلال هوشیاری
- ایجاد لکه یا سایه در میدان دید
- افزایش ناگهانی مگس‌پران یا جرقه‌های نوری
دوبینی می‌تواند علت‌های جدی دیگری نیز داشته باشد و نباید بدون بررسی به MS نسبت داده شود.
آیا مشکلات چشمی MS همیشه برگشت‌پذیر هستند؟
خیر، اما بسیاری از حملات بینایی می‌توانند تا حد زیادی بهبود پیدا کنند.
برای مثال، نوریت اپتیک اغلب روند بهبودی دارد و در بسیاری از افراد دید طی هفته‌ها بهتر میشود. با این حال، ممکن است اختلالات ظریف‌تری مانند کاهش دید رنگی، کنتراست یا خستگی بینایی مدت بیشتری باقی بمانند.
در دوبینی نیز وضعیت مشابه است. بعضی موارد با فروکش کردن حمله عصبی برطرف می‌شوند، اما برخی اختلالات حرکتی چشم ممکن است طولانی‌تر باقی بمانند.
بنابراین پیش‌بینی نتیجه برای یک بیمار مشخص تنها پس از معاینه و بررسی‌های لازم امکان‌پذیر است.
آیا بیماران MS باید مرتباً معاینه چشم شوند؟
بله، پیگیری چشم برای افراد مبتلا به MS اهمیت دارد.
حتی اگر بیمار در حال حاضر شکایت چشمی نداشته باشد، بررسی‌های دوره‌ای می‌توانند به شناسایی تغییرات بینایی کمک کنند.
در صورت ایجاد علائم جدید مانند کاهش دید، تغییر رنگ‌ها، دوبینی، نیستاگموس یا اختلال میدان دید، بهتر است بیمار منتظر معاینه دوره‌ای بعدی نماند و برای ارزیابی مراجعه کند.
در صورت سابقه نوریت اپتیک، انجام تست‌هایی مانند OCT، میدان بینایی، بررسی دید رنگی و ارزیابی عصب بینایی ممکن است برای پیگیری بیمار اهمیت داشته باشد.
تفاوت دوبینی ناشی از MS با دوبینی ناشی از مشکلات خود چشم
| ویژگی | دوبینی ناشی از MS | دوبینی ناشی از مشکلات خود چشم |
| علت اصلی | اختلال عصبی و عدم هماهنگی حرکات چشم | قرنیه، عدسی، سطح چشم و سایر ساختارهای چشمی |
| نوع رایج | دوچشمی | ممکن است تک‌چشمی باشد |
| بستن یک چشم | معمولاً دوبینی برطرف میشود | در دوبینی تک‌چشمی ممکن است باقی بماند |
| ارتباط با حرکات چشم | معمولاً واضح است | ممکن است وجود نداشته باشد |
| علائم همراه | نیستاگموس، سرگیجه یا سایر علائم عصبی ممکن است وجود داشته باشد | ممکن است خشکی، تاری یا مشکلات ساختاری چشم وجود داشته باشد |
| بررسی عصبی | گاهی ضروری است | بسته به علت ممکن است لازم نباشد |
این جدول یک راهنمای کلی است و تشخیص نهایی فقط با معاینه تخصصی امکان‌پذیر است.
آیا MS می‌تواند باعث کاهش دائمی بینایی شود؟
در برخی بیماران ممکن است بخشی از اختلال بینایی باقی بماند، به‌خصوص اگر آسیب عصب بینایی یا مسیرهای بینایی قابل‌توجه باشد یا حملات متعدد رخ داده باشد.
امروزه علاوه بر اندازه‌گیری حدت بینایی، بررسی ضخامت لایه فیبر عصبی شبکیه با OCT، دید رنگی و حساسیت کنتراست می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره عملکرد سیستم بینایی بیمار ارائه دهد.
بنابراین طبیعی بودن عدد بینایی به‌تنهایی به معنای نبود هیچ اثر بینایی از MS نیست.
آیا تغذیه یا مکمل می‌تواند مشکلات چشمی MS را درمان کند؟
هیچ مکمل یا ماده غذایی را نمی‌توان جایگزین درمان تخصصی MS یا نوریت اپتیک دانست.
تغذیه متعادل، خواب کافی، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بیمار و کنترل عوامل مؤثر بر سلامت عمومی می‌توانند بخشی از مراقبت کلی بیمار باشند، اما دوبینی یا نوریت اپتیک ناشی از MS با مصرف خودسرانه ویتامین‌ها درمان نمی‌شود.
اگر بیمار احتمال کمبود ویتامین یا ماده معدنی خاصی دارد، بهتر است آزمایش و تجویز مکمل بر اساس نظر پزشک انجام شود.
آیا استرس و خستگی دوبینی را بیشتر می‌کنند؟
برخی بیماران مبتلا به MS متوجه می‌شوند که مشکلات بینایی در زمان خستگی، استرس یا افزایش دمای بدن بیشتر احساس می‌شوند.
این مسئله می‌تواند باعث شود فرد در پایان روز بیشتر دچار تاری دید، خستگی چشم یا ناپایداری تصویر شود.
با این حال، تشدید علائم نباید همیشه به خستگی نسبت داده شود. اگر علامت جدید، واضح یا پایدار ایجاد شده باشد، باید علت آن بررسی شود.
نقش چشم‌پزشک در مدیریت بیمار مبتلا به MS چیست؟
مدیریت مشکلات چشمی MS یک کار تیمی است.
متخصص مغز و اعصاب مسئول تشخیص و درمان بیماری زمینه‌ای و کنترل فعالیت MS است.
چشم‌پزشک وضعیت ساختارها و عملکرد بینایی را بررسی می‌کند.
در موارد پیچیده، متخصص نوروافتالمولوژی می‌تواند ارتباط میان اختلالات عصبی و بینایی را دقیق‌تر ارزیابی کند.
در صورت وجود دوبینی پایدار، متخصص استرابیسم نیز ممکن است در اندازه‌گیری انحراف و انتخاب درمان مناسب نقش داشته باشد.
پیشنهاد میشود بخوانید: دکتر متخصص استرابیسم کیست و چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟
آیا دوبینی ناشی از MS با گذشت زمان بهتر میشود؟
در بسیاری از موارد بله، اما نمی‌توان برای همه بیماران یک زمان مشخص تعیین کرد.
اگر دوبینی ناشی از یک حمله فعال MS یا ضایعه دمیلینه‌کننده باشد، با فروکش کردن التهاب و بهبود عملکرد عصبی ممکن است علائم کاهش پیدا کند.
در مقابل، اگر آسیب عصبی شدید باشد یا اختلال حرکتی چشم باقی بماند، ممکن است دوبینی طولانی‌تر شود و به درمان علامتی نیاز داشته باشد.
در مورد INO نیز مطالعات نشان داده‌اند که بسیاری از موارد دمیلینه‌کننده با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند، اما در برخی بیماران اختلال می‌تواند پایدار بماند.
جمع‌بندی؛ تأثیر بیماری MS بر چشم و دوبینی را جدی بگیرید
تأثیر بیماری MS بر چشم فقط به کاهش دید محدود نمی‌شود. ام‌اس می‌تواند عصب بینایی و همچنین مسیرهای عصبی مسئول هماهنگی حرکات چشم را درگیر کند.
مهم‌ترین مشکلات چشمی مرتبط با MS عبارت‌اند از:
- نوریت اپتیک
- کاهش دید
- کاهش دید رنگی
- کاهش حساسیت کنتراست
- اختلال میدان بینایی
- دوبینی
- INO یا فلج بین‌هسته‌ای چشم
- نیستاگموس
- احساس حرکت کردن تصاویر
- خستگی بینایی
- و در برخی بیماران التهاب داخل چشم
دوبینی در بیماران MS معمولاً به دلیل اختلال در هماهنگی حرکات دو چشم ایجاد میشود و الزاماً به معنای آسیب مستقیم به ساختار خود چشم نیست. تشخیص علت دوبینی اهمیت زیادی دارد، زیرا بیماری‌هایی مانند سکته، میاستنی گراویس، بیماری تیروئید چشمی و سایر اختلالات عصبی نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
اگر کاهش دید، درد هنگام حرکت چشم، دوبینی جدید، حرکات غیرارادی چشم یا هر تغییر ناگهانی در بینایی ایجاد شده است، بهتر است ارزیابی چشم‌پزشکی را به تأخیر نیندازید. تشخیص دقیق می‌تواند مشخص کند که مشکل از عصب بینایی، مسیرهای عصبی حرکتی، خود چشم یا علت دیگری ناشی شده است.
چرا بررسی چشم در بیماران MS اهمیت دارد؟
در کلینیک فوق تخصصی چشم پزشکی مردمک، بررسی مشکلات بینایی بیماران باید بر اساس نوع علامت و علت احتمالی آن انجام شود. برای بیماری که با دوبینی، کاهش دید، درد چشم، تغییر دید رنگی یا اختلال حرکات چشم مراجعه می‌کند، معاینه دقیق چشم و در صورت نیاز بررسی‌هایی مانند OCT، میدان بینایی و ارزیابی حرکات چشم می‌تواند به تشخیص بهتر کمک کند.
اگر مبتلا به MS هستید و اخیراً متوجه دوبینی یا تغییر جدید در بینایی شده‌اید، آن را صرفاً به خستگی یا عوارض معمول بیماری نسبت ندهید. تشخیص علت دوبینی، بررسی عصب بینایی و ارزیابی مسیرهای حرکتی چشم می‌تواند در انتخاب مسیر درمانی مناسب اهمیت زیادی داشته باشد.
سوالات متداول درباره MS و چشم
آیا دوبینی می‌تواند نشانه ام‌اس باشد؟
بله. دوبینی می‌تواند یکی از علائم MS باشد، به‌خصوص زمانی که ضایعات بیماری مسیرهای کنترل‌کننده حرکات چشم را درگیر کنند. با این حال، دوبینی علل متعدد دیگری هم دارد و به‌تنهایی برای تشخیص MS کافی نیست.
آیا MS باعث التهاب عصب چشم میشود؟
بله. نوریت اپتیک از مهم‌ترین تظاهرات چشمی مرتبط با MS است و می‌تواند باعث کاهش دید، اختلال دید رنگی و درد هنگام حرکت چشم شود.
آیا دوبینی MS قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد، دوبینی ناشی از یک حمله MS با بهبود ضایعه عصبی کاهش پیدا می‌کند. در موارد پایدار می‌توان از روش‌هایی مانند منشور، پوشاندن موقت یک چشم، بوتولینوم توکسین یا در شرایط منتخب جراحی استفاده کرد.
آیا عینک معمولی دوبینی ناشی از MS را برطرف می‌کند؟
اگر دوبینی ناشی از عیب انکساری باشد، عینک می‌تواند کمک کند؛ اما در دوبینی ناشی از ناهماهنگی عصبی چشم‌ها، عینک معمولی معمولاً علت اصلی را برطرف نمی‌کند و ممکن است منشور یا درمان‌های دیگر لازم باشد.
آیا نوریت اپتیک همیشه باعث نابینایی میشود؟
خیر. بسیاری از بیماران بهبود قابل‌توجهی پیدا می‌کنند، اما بسته به شدت و تکرار حملات ممکن است بخشی از اختلال بینایی باقی بماند.
آیا هر فردی که دوبینی دارد MS دارد؟
خیر. دوبینی می‌تواند ناشی از مشکلات متعدد عصبی و چشمی باشد. تشخیص باید بر اساس معاینه دقیق انجام شود.
