تأثیر تیروئید بر چشم یکی از نکات مهم و کمتر شناخته‌شده در بیماریهای این غده است. بیماریهای تیروئید فقط بر وزن، ضربان قلب، سوخت‌وساز بدن و سطح انرژی تأثیر نمی‌گذارند؛ این بیماری‌ها در برخی افراد میتوانند سلامت چشمها و بافتهای اطراف آن‌ها را نیز تحت تأثیر قرار دهند. خشکی چشم، قرمزی، پف پلکها، بیرونزدگی چشم، احساس فشار پشت چشم، تاری دید و دوبینی از جمله علائمی هستند که ممکن است با بیماریهای تیروئید ارتباط داشته باشند.
یکی از مهم‌ترین مشکلات چشمی مرتبط با تیروئید، بیماری چشمی تیروئید یا Thyroid Eye Disease (TED) است که بیشتر در افراد مبتلا به بیماری گریوز و پرکاری تیروئید دیده میشود؛ بااینحال، این بیماری گاهی در افراد دارای کمکاری تیروئید یا حتی سطح طبیعی هورمونهای تیروئید نیز بروز می‌کند. این نکته اهمیت دارد، زیرا طبیعی شدن آزمایش تیروئید لزوماً به معنای برطرف شدن مشکلات چشمی نیست.
در این مقاله اختصاصی برای کلینیک فوق تخصصی چشم پزشکی مردمک، بررسی می‌کنیم که تأثیر تیروئید بر چشم چیست، پرکاری و کمکاری تیروئید چگونه میتوانند با علائم چشمی همراه شوند، بیرونزدگی چشم و دوبینی چه عللی دارند، مشکلات چشمی چگونه تشخیص داده می‌شوند و چه روش‌هایی برای کنترل و درمان آن‌ها وجود دارد.
نکته مهم: اگر بهطور ناگهانی دچار کاهش دید، کم‌رنگ دیدن رنگ‌ها، از دست رفتن بخشی از میدان بینایی یا ناتوانی در بستن کامل پلکها شده‌اید، ارزیابی فوری چشم‌پزشکی ضروری است. این علائم ممکن است نشان‌دهنده تهدید سلامت عصب بینایی یا سطح چشم باشند.
تیروئید چیست و چه ارتباطی با سلامت چشم دارد؟
غده تیروئید در قسمت جلویی گردن قرار دارد و هورمون‌هایی تولید می‌کند که در تنظیم سوخت‌وساز و عملکرد بسیاری از اندام‌های بدن نقش دارند. وقتی این غده بیش از اندازه هورمون تولید کند، فرد به پرکاری تیروئید مبتلا میشود و در صورت تولید ناکافی هورمون، کمکاری تیروئید ایجاد میشود.
بااینحال، همه مشکلات چشمی ناشی از بیماری تیروئید صرفاً به بالا یا پایین بودن سطح هورمونها مربوط نیستند. در بیماری چشمی تیروئید، سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای اطراف چشم واکنش نشان می‌دهد. در نتیجه، عضلات حرکت‌دهنده چشم، بافت چربی داخل حدقه و بافتهای نرم اطراف چشم ممکن است دچار التهاب و تورم شوند. این تغییرات میتوانند باعث بیرونزدگی چشم، عقب‌کشیده شدن پلکها، دوبینی و در موارد شدید، آسیب به قرنیه یا فشار بر عصب بینایی شوند.
بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:
-
اختلال عملکرد تیروئید: یعنی سطح هورمونهای تیروئید در بدن طبیعی نیست.
-
بیماری چشمی تیروئید: یعنی بافتهای اطراف چشم تحت تأثیر یک فرایند التهابی و ایمنی قرار گرفته‌اند.
این دو مشکل میتوانند هم‌زمان وجود داشته باشند، اما شدت آن‌ها همیشه با یکدیگر متناسب نیست. حتی ممکن است فردی با اختلال خفیف هورمونی، علائم چشمی قابل‌توجهی داشته باشد یا فرد دیگری با پرکاری شدید تیروئید، علائم چشمی اندکی تجربه کند.
علائم چشمی پرکاری تیروئید چیست؟
پرکاری تیروئید، به‌خصوص زمانی که ناشی از بیماری خودایمنی گریوز باشد، مهم‌ترین ارتباط شناخته‌شده را با بیماری چشمی تیروئید دارد. در این وضعیت، علاوه بر علائم عمومی پرکاری، ممکن است تغییراتی در پلکها، سطح چشم، عضلات چشم و بافتهای داخل حدقه ایجاد شود.
البته هر فرد مبتلا به پرکاری تیروئید الزاماً دچار بیماری چشمی نمی‌شود و شدت علائم چشمی نیز از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
۱. بیرونزدگی چشم یا اگزوفتالموس
یکی از علائم شناخته‌شده بیماری چشمی تیروئید، بیرونزدگی یک یا هر دو چشم است که در اصطلاح پزشکی پروپتوز یا اگزوفتالموس نامیده میشود.
در این وضعیت، بافت چربی و عضلات پشت کره چشم به دلیل التهاب و افزایش حجم بافتی متورم می‌شوند. از آنجا که حدقه فضای محدودی دارد، افزایش حجم بافت‌ها میتواند چشم را به سمت جلو براند.
علائم احتمالی عبارت‌اند از:
-
جلوتر دیده شدن یک چشم یا هر دو چشم
-
تغییر ظاهر طبیعی چشمها
-
دشوار شدن بستن کامل پلکها
-
احساس فشار یا پری پشت چشم
-
خشکی و سوزش چشم
-
افزایش حساسیت به نور
-
اشک‌ریزش یا قرمزی چشم
بیرونزدگی چشم همیشه به معنای بیماری تیروئید نیست؛ برخی بیماریهای دیگر حدقه نیز میتوانند چنین ظاهری ایجاد کنند. بنابراین تشخیص علت، به‌ویژه در بیرونزدگی یک‌طرفه یا ناگهانی، اهمیت دارد.
۲. عقب‌کشیده شدن پلکها و درشت به نظر رسیدن چشم
در بیماری چشمی تیروئید، ممکن است پلک بالا بیش از حد طبیعی بالا برود یا پلک پایین در موقعیت پایین‌تری قرار بگیرد. در نتیجه، بخش بیشتری از سفیدی چشم دیده میشود و چشمها ظاهری بازتر یا خیره پیدا می‌کنند.
این حالت با بیرونزدگی واقعی چشم تفاوت دارد، هرچند ممکن است هر دو هم‌زمان رخ دهند.
عقب‌کشیده شدن پلکها میتواند باعث شود سطح چشم بیشتر در معرض هوا قرار بگیرد. در نتیجه، اشک سریع‌تر تبخیر میشود و احتمال خشکی، التهاب سطح چشم و آسیب قرنیه افزایش می‌یابد.
۳. خشکی چشم و احساس وجود شن در چشم
خشکی چشم از مشکلات شایع در بیماران مبتلا به بیماری چشمی تیروئید است. این مشکل ممکن است حتی در مراحل ابتدایی و پیش از ایجاد بیرونزدگی واضح چشم دیده شود.
علائم خشکی چشم عبارت‌اند از:
-
سوزش و احساس خراش
-
احساس وجود شن یا جسم خارجی
-
قرمزی چشم
-
اشک‌ریزش متناوب
-
تاری دید متغیر
-
ناراحتی هنگام استفاده از صفحه‌نمایش
-
تشدید علائم در محیط‌های خشک یا بادخیز
اشک‌ریزش لزوماً به معنای مرطوب بودن مناسب چشم نیست. گاهی تحریک سطح چشم باعث تولید اشک واکنشی میشود، اما لایه اشکی همچنان کیفیت یا پایداری کافی ندارد.
در صورت وجود خشکی چشم، استفاده از قطره اشک مصنوعی مناسب میتواند کمک‌کننده باشد؛ بااینحال، اگر درد، کاهش دید یا حساسیت شدید به نور وجود داشته باشد، معاینه ضروری است.
۴. قرمزی و تورم پلکها
التهاب بافتهای اطراف چشم ممکن است باعث قرمزی، پف، احساس سنگینی یا تورم پلکها شود. البته قرمزی و درد چشم میتواند علت‌های دیگری هم داشته باشد؛ برای نمونه، التهاب عروق چشمی یا یوئیت غیرعفونی و یوئیت عفونی نیز با چنین علائمی همراه می‌شوند. گاهی بیمار تصور می‌کند مشکل صرفاً ناشی از کم‌خوابی یا حساسیت فصلی است.
اگر این علائم مداوم باشند یا همراه با بیرونزدگی چشم، درد پشت چشم یا دوبینی بروز کنند، بررسی بیماری چشمی تیروئید اهمیت پیدا می‌کند.
۵. دوبینی ناشی از تیروئید
دوبینی یا دیپلوپی یکی از علائم مهم بیماری چشمی تیروئید است.
در این بیماری، عضلات خارجچشمی ممکن است دچار التهاب، تورم و در مراحل بعدی تغییرات فیبروتیک شوند. در نتیجه، حرکت دو چشم هماهنگی طبیعی خود را از دست می‌دهد و مغز نمی‌تواند تصاویر دو چشم را به‌درستی روی هم قرار دهد.
دوبینی ممکن است هنگام نگاه کردن به بالا، پایین یا طرفین بیشتر شود و در برخی بیماران با گذشت زمان تغییر کند.
اگر دوبینی جدید ایجاد شده است، نباید آن را صرفاً به پرکاری تیروئید نسبت داد؛ علت‌های عصبی و چشمی دیگری نیز وجود دارند که نیازمند بررسی هستند.
۶. درد یا فشار پشت چشم
برخی بیماران از درد پشت چشم یا ناراحتی هنگام حرکت دادن چشمها شکایت می‌کنند. این علائم میتوانند با التهاب بافتهای داخل حدقه ارتباط داشته باشند.
شدت درد همیشه نشان‌دهنده شدت بیماری نیست. اگر درد شدید یا ناگهانی باشد یا همراه با کاهش دید، تغییر دید رنگی یا دوبینی جدید رخ دهد، ارزیابی سریع ضروری است.
۷. حساسیت به نور و تاری دید
قرار گرفتن طولانی‌تر سطح چشم در معرض هوا، خشکی، التهاب ملتحمه یا آسیب قرنیه میتواند باعث حساسیت به نور و تاری دید شود.
تاری دید همچنین ممکن است به علت اختلالات دیگری ایجاد شود؛ به همین دلیل باید مشخص شود که منشأ آن سطح چشم، قرنیه، عصب بینایی یا ساختار دیگری است.
آیا کمکاری تیروئید هم باعث مشکلات چشمی میشود؟
بله. اگرچه بیماری چشمی تیروئید بیشتر با گریوز و پرکاری تیروئید شناخته میشود، در برخی افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، به‌ویژه در زمینه بیماری خودایمنی هاشیموتو، نیز ممکن است بیماری چشمی تیروئید ایجاد شود. این بیماری حتی در افرادی که سطح هورمونهای تیروئید آن‌ها طبیعی است، امکان بروز دارد.
بااینحال، باید توجه داشت که هر علامت چشمی در فرد مبتلا به کمکاری تیروئید ناشی از بیماری چشمی تیروئید نیست.
۱. پف اطراف چشم
در کمکاری تیروئید، احتباس برخی مواد در بافت‌ها و تغییرات مربوط به مایعات بدن میتوانند باعث پف صورت و اطراف چشم شوند.
این پف با بیرونزدگی واقعی کره چشم یکسان نیست. پزشک با بررسی موقعیت چشم، پلکها و سایر علائم مشخص می‌کند که آیا تورم عمومی بافت‌ها مطرح است یا بیماری داخل حدقه وجود دارد.
۲. خشکی چشم
بعضی افراد مبتلا به کمکاری تیروئید از خشکی، سوزش یا احساس جسم خارجی در چشم شکایت دارند. خشکی چشم میتواند علت‌های متعددی داشته باشد؛ از جمله اختلال غدد اشکی و میبومین، افزایش سن، مصرف بعضی داروها و بیماریهای خودایمنی همراه.
بنابراین اگر فرد مبتلا به کمکاری تیروئید خشکی چشم دارد، نباید بدون معاینه، تمام علائم را به هورمون تیروئید نسبت داد.
۳. تورم پلکها و احساس سنگینی چشم
پف پلکها میتواند ظاهر چشم را تغییر دهد و احساس سنگینی ایجاد کند. در صورت وجود تورم مداوم، عدم تقارن دو چشم یا تغییر موقعیت کره چشم، معاینه چشم‌پزشکی برای بررسی علت اهمیت دارد.
۴. آیا کمکاری تیروئید باعث دوبینی میشود؟
دوبینی میتواند در صورت وجود بیماری چشمی تیروئید و درگیری عضلات حرکت‌دهنده چشم رخ دهد، حتی اگر بیمار کمکاری تیروئید داشته باشد.
اما دوبینی را نباید از علائم معمول و اختصاصی کمکاری تیروئید دانست. این علامت به ارزیابی جداگانه نیاز دارد، به‌خصوص اگر تازه ایجاد شده باشد.
تفاوت علائم چشمی پرکاری و کمکاری تیروئید
| علامت | پرکاری تیروئید، به‌ویژه گریوز | کمکاری تیروئید |
|---|---|---|
| بیرونزدگی چشم | در بیماری چشمی تیروئید ممکن است دیده شود | نادرتر است، اما بیماری چشمی تیروئید را نمی‌توان کاملاً رد کرد |
| عقب‌کشیده شدن پلک | از علائم شناخته‌شده است | ممکن است در بیماری چشمی تیروئید وجود داشته باشد |
| پف پلکها | ممکن است ناشی از التهاب حدقه باشد | ممکن است با پف عمومی بافت‌ها همراه باشد |
| خشکی و سوزش چشم | شایع است | ممکن است رخ دهد |
| دوبینی | در صورت درگیری عضلات چشم ممکن است رخ دهد | در صورت وجود بیماری چشمی تیروئید ممکن است رخ دهد |
| کاهش دید | در موارد شدید و تهدیدکننده بینایی ممکن است رخ دهد | نیازمند بررسی علت است و نباید خودکار به کمکاری نسبت داده شود |
این جدول یک مقایسه کلی است. علائم به‌تنهایی برای تشخیص نوع اختلال تیروئید یا تعیین شدت بیماری چشمی کافی نیستند.
بیماری چشمی تیروئید یا TED دقیقاً چیست؟
بیماری چشمی تیروئید که با نام‌های افتالموپاتی تیروئیدی، اوربیتوپاتی تیروئیدی و بیماری چشمی گریوز نیز شناخته میشود، یک بیماری التهابی با منشأ ایمنی است که بافتهای داخل حدقه و اطراف چشم را درگیر می‌کند.
در این بیماری، سلول‌های ایمنی و پیام‌رسان‌های التهابی روی سلول‌های بافتی حدقه اثر می‌گذارند. افزایش حجم بافت چربی، تورم عضلات خارجچشمی و در برخی مراحل ایجاد بافت فیبروتیک میتواند موقعیت چشم و عملکرد عضلات آن را تغییر دهد.
چه افرادی بیشتر در معرض بیماری چشمی تیروئید هستند؟
عوامل زیر احتمال بروز یا تشدید بیماری را افزایش می‌دهند:
-
ابتلا به بیماری گریوز
-
سابقه بیماری خودایمنی تیروئید
-
مصرف دخانیات
-
قرار گرفتن در معرض دود سیگار
-
کنترل نبودن سطح هورمونهای تیروئید
-
برخی شرایط درمانی، از جمله استفاده از ید رادیواکتیو در افراد مستعد
سیگار کشیدن از مهم‌ترین عوامل قابل‌تغییر مرتبط با شدت و پیشرفت بیماری چشمی تیروئید است. ترک سیگار و اجتناب از دود دست‌دوم برای افراد مبتلا به این بیماری اهمیت دارد.
آیا بیماری چشمی تیروئید فقط دو چشم را درگیر می‌کند؟
خیر. بیماری میتواند هر دو چشم را درگیر کند، اما شدت علائم ممکن است در دو طرف متفاوت باشد. در بعضی افراد، تغییرات یک چشم بسیار واضح‌تر از چشم دیگر است.
از طرف دیگر، بیرونزدگی ناگهانی یا واضح یک چشم همیشه ناشی از تیروئید نیست و باید علل دیگری مانند بیماریهای التهابی، عروقی یا توده‌های حدقه نیز بررسی شوند.
بیماری چشمی تیروئید چه مراحلی دارد؟
برای انتخاب درمان، پزشک تنها به وجود یا نبود علائم توجه نمی‌کند؛ بلکه فعال بودن التهاب و شدت آسیب به عملکرد چشم را نیز ارزیابی می‌کند.
مرحله فعال بیماری
در مرحله فعال، التهاب ممکن است در حال افزایش باشد. علائم احتمالی عبارت‌اند از:
-
قرمزی و تورم پلکها
-
درد پشت چشم یا هنگام حرکت دادن آن
-
تورم ملتحمه
-
افزایش بیرونزدگی چشم
-
ایجاد یا تشدید دوبینی
-
تغییرات جدید در وضعیت پلکها
در این مرحله، درمان ممکن است با هدف کنترل التهاب و جلوگیری از پیشرفت بیماری انتخاب شود.
مرحله غیرفعال یا پایدار
پس از کاهش التهاب، برخی تغییرات ممکن است باقی بمانند؛ از جمله بیرونزدگی چشم، عقبکشیدگی پلک یا محدودیت حرکات چشم.
در این مرحله، اگر بیماری برای مدتی پایدار مانده باشد، ممکن است درمان‌های اصلاحی یا جراحی بازسازی مطرح شوند. زمان مناسب مداخله به نوع مشکل، وضعیت بینایی و نظر تیم درمان بستگی دارد.
نکته مهم این است که همه بیماران دقیقاً یک مسیر را طی نمی‌کنند. برخی موارد خفیف به‌تدریج بهتر می‌شوند، اما بعضی بیماران به درمان تخصصی طولانی‌تر نیاز دارند.
تشخیص مشکلات چشمی ناشی از تیروئید چگونه انجام میشود؟
تشخیص صحیح به بررسی هم‌زمان علائم چشمی، سابقه بیماری تیروئید و معاینه دقیق چشم نیاز دارد. در برخی موارد، بررسی‌های تصویربرداری یا آزمایش‌های تکمیلی نیز لازم می‌شوند.
۱. بررسی سابقه پزشکی
پزشک درباره سابقه پرکاری یا کمکاری تیروئید، بیماری گریوز یا هاشیموتو، داروهای مصرفی، مصرف دخانیات و زمان شروع علائم سؤال می‌کند.
توجه به این موضوع مهم است که علائم چشمی ممکن است پیش از تشخیص بیماری تیروئید، هم‌زمان با آن یا پس از تشخیص ظاهر شوند.
۲. اندازه‌گیری دید و بررسی عصب بینایی
حدت بینایی هر چشم به‌صورت جداگانه ارزیابی میشود. پزشک ممکن است دید رنگی، میدان بینایی و واکنش مردمک‌ها را نیز بررسی کند.
این بررسی‌ها برای شناسایی علائم احتمالی فشار بر عصب بینایی اهمیت دارند؛ عارضه‌ای که در موارد شدید بیماری چشمی تیروئید میتواند بینایی را تهدید کند.
۳. بررسی حرکات چشم
حرکت چشمها در جهات مختلف بررسی میشود تا مشخص شود آیا عضلات خارجچشمی محدودیت حرکتی دارند یا خیر.
این معاینه در بیمارانی که از دوبینی شکایت می‌کنند اهمیت ویژه‌ای دارد.
۴. اندازه‌گیری بیرونزدگی چشم
پزشک میتواند با ابزار مخصوص، میزان جلوآمدگی کره چشم را اندازه‌گیری کند. این کار به ارزیابی شدت پروپتوز و پیگیری تغییرات در طول زمان کمک می‌کند.
۵. معاینه پلکها و سطح چشم
وضعیت بسته شدن پلکها، میزان نمایان بودن قرنیه، خشکی چشم، قرمزی ملتحمه و نشانه‌های آسیب سطح چشم بررسی می‌شوند.
اگر پلکها بهطور کامل بسته نشوند، قرنیه ممکن است در معرض خشکی و آسیب قرار بگیرد.
۶. آزمایش خون تیروئید
بسته به شرایط بیمار، آزمایش‌های زیر ممکن است درخواست شوند:
-
TSH: برای ارزیابی تنظیم عملکرد تیروئید
-
Free T4: برای بررسی سطح هورمون آزاد تیروکسین
-
T3: در شرایطی که بررسی بیشتر پرکاری تیروئید لازم باشد
-
آنتی‌بادی‌های تیروئیدی: مانند TRAb یا TSI در صورت نیاز به بررسی بیماری خودایمنی گریوز
آزمایش‌ها بر اساس وضعیت بالینی انتخاب می‌شوند و نتیجه یک آزمایش به‌تنهایی برای تشخیص تمام انواع بیماری تیروئید یا بیماری چشمی آن کافی نیست.
۷. تصویربرداری از حدقه چشم
در موارد متوسط تا شدید، علائم غیرمعمول یا زمانی که تشخیص روشن نیست، پزشک ممکن است CT یا MRI حدقه را درخواست کند.
این بررسی‌ها میتوانند اطلاعاتی درباره بزرگ شدن عضلات خارجچشمی، افزایش حجم بافتهای داخل حدقه و احتمال فشار بر عصب بینایی ارائه دهند. نوع تصویربرداری بر اساس شرایط بیمار و هدف بررسی انتخاب میشود.
آیا آزمایش تیروئید طبیعی، بیماری چشمی تیروئید را رد می‌کند؟
خیر. برخی افراد با بیماری چشمی تیروئید، در زمان ارزیابی سطح طبیعی هورمونهای تیروئید دارند. در نتیجه، اگر علائم چشمی مشکوک وجود داشته باشد، طبیعی بودن TSH به‌تنهایی برای رد بیماری کافی نیست.
درمان مشکلات چشمی ناشی از پرکاری و کمکاری تیروئید
درمان به نوع مشکل، شدت علائم، فعال بودن التهاب و میزان خطر برای بینایی بستگی دارد. کنترل بیماری تیروئید و درمان مستقیم مشکلات چشمی دو بخش مرتبط اما متفاوت از مراقبت هستند.
برای مثال، درمان پرکاری تیروئید برای سلامت عمومی ضروری است، اما ممکن است به‌تنهایی بیرونزدگی چشم یا دوبینی را برطرف نکند. به همین ترتیب، درمان خشکی چشم ممکن است ناراحتی را کاهش دهد، اما جایگزین درمان التهاب فعال حدقه نیست.
۱. کنترل عملکرد تیروئید
متخصص غدد بر اساس علت اختلال تیروئید و وضعیت بیمار، روش درمان را انتخاب می‌کند. گزینه‌ها ممکن است شامل داروهای ضدتیروئید، جراحی تیروئید یا ید رادیواکتیو باشند.
در افراد مبتلا به بیماری چشمی تیروئید، انتخاب درمان پرکاری باید با توجه به وضعیت چشمها انجام شود. ید رادیواکتیو در برخی افراد مستعد میتواند باعث تشدید بیماری چشمی شود؛ به همین دلیل در بیماری فعال متوسط تا شدید معمولاً با احتیاط ویژه برخورد میشود و انتخاب آن باید با نظر متخصص انجام شود.
داروهای تیروئید را نباید خودسرانه قطع، کم یا زیاد کرد. همچنین لازم است کمکاری یا پرکاری تیروئید بهطور مناسب کنترل شود، زیرا نوسان هورمونها میتواند برای بیماری چشمی مطلوب نباشد.
۲. درمان خشکی و تحریک سطح چشم
در موارد خفیف، اقدامات زیر ممکن است به کاهش علائم کمک کنند:
-
استفاده از اشک مصنوعی مناسب
-
استفاده از ژل یا پماد روان‌کننده چشمی در شب، در صورت توصیه پزشک
-
استفاده از عینک آفتابی محافظ در فضای باز
-
پرهیز از باد مستقیم و محیط‌های بسیار خشک و رعایت اصول پیشگیری از خشکی چشم
-
بالا نگه داشتن سر هنگام خواب برای کمک به کاهش پف
-
استفاده از کمپرس خنک برای کاهش ناراحتی و تورم
اگر پلکها هنگام خواب کامل بسته نمیشوند، محافظت از قرنیه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین شرایطی پزشک ممکن است روان‌کننده غلیظ‌تر یا روش محافظتی دیگری توصیه کند.
۳. درمان دارویی التهاب فعال
در بیماری فعال متوسط تا شدید، ممکن است درمان‌های تخصصی برای کنترل التهاب لازم باشند. بسته به وضعیت بیمار، گزینه‌هایی مانند کورتیکواستروئیدهای سیستمیک یا درمان‌های تعدیل‌کننده ایمنی در نظر گرفته می‌شوند.
این داروها نیازمند ارزیابی دقیق، بررسی بیماریهای همراه و پایش عوارض هستند و نباید بدون تجویز متخصص استفاده شوند. انتخاب دارو به این بستگی دارد که مشکل اصلی التهاب بافت نرم، دوبینی، بیرونزدگی چشم یا تهدید عصب بینایی باشد.
۴. داروهای هدفمند برای بیماری چشمی تیروئید
برای برخی بیماران منتخب، درمان‌های هدفمند مانند تپروتوموماب (Teprotumumab) ممکن است مطرح شوند. این دارو بر مسیر گیرنده فاکتور رشد شبه‌انسولینی نوع یک اثر می‌گذارد و میتواند در برخی بیماران به کاهش بیرونزدگی چشم و بهبود بعضی علائم کمک کند.
بااینحال، این درمان برای همه بیماران مناسب نیست و دسترسی، هزینه، شرایط پزشکی فرد و احتمال عوارض باید بررسی شوند. تصمیم‌گیری درباره آن به ارزیابی متخصص آشنا با درمان بیماری چشمی تیروئید نیاز دارد.
۵. درمان دوبینی
اگر دوبینی وجود داشته باشد، ابتدا باید علت و شدت آن مشخص شود. در برخی بیماران، منشور در عینک یا پوشاندن موقت یک چشم میتواند به کاهش علائم کمک کند.
در مواردی که دوبینی به علت التهاب فعال عضلات ایجاد شده است، درمان بیماری زمینه‌ای نیز اهمیت دارد. جراحی عضلات چشم ممکن است در برخی بیماران با انحراف پایدار و بیماری غیرفعال مطرح شود؛ اما زمان و نوع مداخله باید با دقت انتخاب شوند.
۶. جراحی برای بیرونزدگی چشم و تغییرات پلک
جراحی برای تمام بیماران ضروری نیست. در موارد منتخب، بسته به مشکل باقی‌مانده، ممکن است یکی از روش‌های زیر مطرح شود:
-
جراحی کاهش فشار حدقه: برای ایجاد فضای بیشتر در حدقه و کاهش بیرونزدگی چشم یا رفع فشار تهدیدکننده عصب بینایی
-
جراحی عضلات چشم: برای اصلاح برخی انواع انحراف و دوبینی پایدار
-
جراحی پلک: برای اصلاح عقبکشیدگی پلک یا مشکلات باقی‌مانده در بسته شدن پلکها؛ برای آشنایی با این حوزه، مقاله دکتر متخصص اکولوپلاستیک کیست؟ را بخوانید
در بسیاری از موارد، جراحی‌های بازسازی زمانی برنامه‌ریزی می‌شوند که بیماری به مرحله پایدار رسیده باشد. بااینحال، اگر بینایی در خطر باشد، اقدام فوری ممکن است ضرورت پیدا کند. در برنامه‌ریزی جراحی‌های متعدد معمولاً ترتیب انجام آن‌ها اهمیت دارد.
آیا می‌توان از مشکلات چشمی ناشی از تیروئید پیشگیری کرد؟
پیشگیری کامل از بیماری چشمی تیروئید همیشه امکان‌پذیر نیست، زیرا این بیماری منشأ خودایمنی دارد؛ اما برخی اقدامات میتوانند خطر تشدید بیماری را کاهش دهند یا به شناسایی زودهنگام آن کمک کنند.
مهم‌ترین توصیه‌ها عبارت‌اند از:
-
ترک سیگار و دوری از دود سیگار
-
کنترل مناسب پرکاری یا کمکاری تیروئید
-
پیگیری منظم آزمایش‌ها و درمان‌های تجویزشده
-
مراجعه زودهنگام در صورت ایجاد دوبینی، بیرونزدگی چشم یا تغییرات جدید بینایی
-
محافظت از سطح چشم در صورت خشکی یا بسته نشدن کامل پلکها
-
هماهنگی میان متخصص غدد و چشمپزشک در صورت وجود بیماری چشمی تیروئید
سیگار نه‌تنها با افزایش احتمال ابتلا به بیماری چشمی تیروئید ارتباط دارد، بلکه میتواند پاسخ به درمان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. همچنین کنترل مناسب سطح هورمونهای تیروئید اهمیت دارد، هرچند به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که علائم چشمی برطرف شوند.
آیا مصرف سلنیوم برای درمان چشم تیروئیدی مفید است؟
در برخی بیماران مبتلا به بیماری چشمی تیروئید خفیف و فعال، به‌ویژه در مناطقی که کمبود سلنیوم شایع است، پزشک ممکن است مصرف دوره‌ای سلنیوم را در نظر بگیرد. بااینحال، شواهد مربوط به میزان فایده آن در افرادی که دریافت سلنیوم کافی دارند، قطعی نیست.
مصرف خودسرانه مکمل توصیه نمی‌شود؛ زیرا دریافت بیش از اندازه سلنیوم نیز میتواند عوارض داشته باشد.
چه زمانی مشکلات چشمی تیروئید خطرناک هستند؟
بسیاری از موارد بیماری چشمی تیروئید خفیف هستند، اما در تعداد کمی از بیماران ممکن است قرنیه یا عصب بینایی در معرض آسیب قرار بگیرد. به همین دلیل، تشخیص علائم هشدار بسیار مهم است.
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، باید سریعاً ارزیابی چشم‌پزشکی انجام شود:
-
کاهش ناگهانی یا پیشرونده بینایی
-
تغییر دید رنگی، به‌خصوص کم‌رنگ‌تر دیده شدن رنگ‌ها
-
از دست رفتن بخشی از میدان بینایی
-
ناتوانی در بستن کامل پلکها همراه با درد یا آسیب سطح چشم
-
درد شدید یا رو به افزایش چشم
-
دوبینی جدید یا به‌سرعت تشدیدشونده
-
بیرونزدگی ناگهانی چشم
این علائم ممکن است نشان‌دهنده درگیری شدیدتر بیماری باشند و نباید تا نوبت معمول معاینه منتظر ماند.
پرسش‌های متداول درباره تأثیر تیروئید بر چشم
آیا پرکاری تیروئید باعث بیرونزدگی چشم میشود؟
پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز میتواند با بیماری چشمی تیروئید همراه شود. التهاب و افزایش حجم بافتهای داخل حدقه ممکن است باعث بیرونزدگی چشم شود. البته همه افراد مبتلا به پرکاری تیروئید این علامت را ندارند و هر بیرونزدگی چشمی نیز الزاماً ناشی از تیروئید نیست.
آیا کمکاری تیروئید باعث پف زیر چشم میشود؟
کمکاری تیروئید ممکن است با پف صورت و پلکها همراه باشد. بااینحال، پف زیر چشم علل دیگری نیز دارد و در صورت تداوم، عدم تقارن یا همراهی با تغییر موقعیت چشم، باید علت آن بررسی شود.
آیا بیماری تیروئید باعث خشکی چشم میشود؟
بله، بیماری چشمی تیروئید میتواند به دلیل عقبکشیدگی پلکها، بیرونزدگی چشم و افزایش تبخیر اشک باعث خشکی چشم شود. خشکی ممکن است در برخی افراد مبتلا به کمکاری تیروئید نیز دیده شود، اما برای تشخیص علت باید عوامل دیگر بررسی شوند.
آیا تیروئید باعث دوبینی میشود؟
بله. التهاب و تغییرات عضلات خارجچشمی در بیماری چشمی تیروئید میتوانند هماهنگی حرکات چشمها را مختل کنند و باعث دوبینی شوند. دوبینی جدید باید بررسی شود، زیرا بیماریهای دیگری نیز میتوانند این علامت را ایجاد کنند.
آیا با کنترل تیروئید، بیرونزدگی چشم هم برطرف میشود؟
نه لزوماً. کنترل هورمونهای تیروئید برای سلامت عمومی و مدیریت بیماری مهم است، اما تغییرات بافتی حدقه ممکن است مستقل از سطح هورمونها ادامه پیدا کنند. بعضی بیماران به درمان اختصاصی چشم یا در موارد منتخب به جراحی نیاز دارند.
آیا بیماری چشمی تیروئید قابل درمان است؟
بله. بسته به شدت بیماری، درمان ممکن است شامل مراقبت از سطح چشم، داروهای کنترل التهاب، درمان‌های هدفمند یا جراحی باشد. روش مناسب برای هر بیمار بر اساس شدت و فعالیت بیماری و وضعیت بینایی انتخاب میشود.
آیا بیماری چشمی تیروئید همیشه باعث نابینایی میشود؟
خیر. بیشتر بیماران دچار نابینایی نمیشوند، اما در موارد شدید، فشار بر عصب بینایی یا آسیب جدی قرنیه میتواند بینایی را تهدید کند. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و توجه به علائم هشدار اهمیت زیادی دارد.
آیا با طبیعی شدن آزمایش تیروئید، نیازی به مراجعه به چشمپزشک نیست؟
خیر. بیماری چشمی تیروئید ممکن است با وجود سطح طبیعی هورمونها نیز وجود داشته باشد. اگر بیرونزدگی چشم، دوبینی، درد، قرمزی مداوم یا تغییر بینایی دارید، باید وضعیت چشمها بهطور جداگانه ارزیابی شود.
جمع‌بندی؛ چه زمانی برای مشکلات چشمی تیروئید به چشمپزشک مراجعه کنیم؟
تأثیر تیروئید بر چشم به یک علامت خاص محدود نمی‌شود. بیماریهای تیروئید، به‌خصوص بیماری خودایمنی گریوز، ممکن است باعث خشکی چشم، قرمزی، تورم پلکها، عقبکشیدگی پلک، بیرونزدگی چشم و دوبینی شوند. در موارد شدید، آسیب قرنیه یا عصب بینایی نیز ممکن است رخ دهد.
در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید نیز بعضی مشکلات چشمی، از جمله پف اطراف چشم و در مواردی بیماری چشمی تیروئید، قابل مشاهده است. بنابراین طبیعی بودن یا پایین بودن هورمونهای تیروئید به‌تنهایی برای رد مشکلات چشمی کافی نیست.
تشخیص به‌موقع، کنترل مناسب بیماری تیروئید، ترک سیگار و پیگیری تخصصی میتوانند نقش مهمی در مدیریت این مشکلات داشته باشند. اگر علائم جدیدی مانند دوبینی، بیرونزدگی چشم یا کاهش دید دارید، بهتر است بررسی چشم‌پزشکی را به تأخیر نیندازید.
بررسی تخصصی مشکلات چشمی در کلینیک فوق تخصصی چشم پزشکی مردمک
اگر به بیماری تیروئید مبتلا هستید و علائمی مانند خشکی و قرمزی چشم، تورم پلکها، بیرونزدگی چشم، درد پشت چشم یا دوبینی را تجربه می‌کنید، بررسی دقیق وضعیت چشمها اهمیت دارد.
در کلینیک فوق تخصصی چشم پزشکی مردمک در اصفهان، ارزیابی چشم‌پزشکی متناسب با علائم بیمار میتواند به شناسایی مشکلات سطح چشم، اختلالات حرکتی، تغییرات موقعیت کره چشم و نشانه‌های احتمالی درگیری عصب بینایی کمک کند. در صورت نیاز، هماهنگی با متخصص غدد و سایر متخصصان نیز برای انتخاب مسیر مناسب درمان اهمیت دارد.
تغییرات چشمی را صرفاً به پرکاری یا کمکاری تیروئید نسبت ندهید. اگر بینایی شما تغییر کرده، دوبینی جدید دارید یا چشم‌هایتان به‌تدریج بیرون‌زده‌تر شده‌اند، برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید؛ به‌خصوص اگر کاهش دید یا تغییر دید رنگی بهطور ناگهانی ایجاد شده است. برای آشنایی با پزشکان کلینیک، صفحه تیم پزشکی مردمک را ببینید.
